• start
  • biografie
  • opdrachtgever
  • nieuw 10
  • contact
  • oproep

Opdrachtgevers Vriendin interview met ...


Margriet Dickhaut van Stichting De Einder

Als je het leven niet meer ziet zitten, kun je vrijwel nergens terecht. Serieus over zelfmoord beginnen mag eigenlijk niet, je omgeving, artsen en andere hulpverleners zullen direct hun best doen om het uit je hoofd te praten. Daarom vinden zelfdodingen en pogingen daartoe bijna altijd in eenzaamheid plaats en zijn ze vaak gewelddadig: mensen springen in wanhoop voor de trein of van een flat. Stichting De Einder biedt mensen die willen stoppen met leven een luisterend oor en eventueel begeleiding. De stichting wil mensen in hun doodswens respecteren en bijgestaan in het maken van weloverwogen keuzes. Voor De Einder werken 15 consulenten, die suicide-counselors worden genoemd. Margriet Dickhaut uit Maastricht is een van hen.

"Wij praten altijd over zelfdoding, begint Margriet haar verhaal. "Zelfmoord klinkt zo crimineel, alsof het een misdaad is. Zelfdoding is menselijker en daar staat onze stichting ook voor: voor menselijkheid, voor respect en voor weloverwogen advies.

Mensen die serieus aan zelfdoding denken, zijn vaak heel eenzaam. Het onderwerp is meestal niet bespreekbaar. Bij ons wel. Als het even kan, wijzen wij mensen natuurlijk door naar instanties waar ze op een positieve manier geholpen kunnen worden. Maar vaak zijn ze overal al geweest en heeft het uiteindelijk niets uitgehaald. Ze zijn wanhopig, ze zien geen uitweg meer. De meeste die contact met ons opnemen, zijn al een tijd met hun doodswens bezig en ze zijn heel serieus. Je hebt ook impulsieve bellers maar die vallen snel genoeg af. Die bellen vaak maar één keer en nadat wij ze dan hebben geadviseerd om onze brochure te bestellen, horen we niets meer van ze. Soms belt er iemand die zegt: 'Ik wil vóór morgen dood zijn, hoe pak ik dat aan?' Zo'n wens, daar gaan wij niet in mee. We gaan erg zorgvuldig met de mensen om en we gaan nooit over een nacht ijs.

Wat onze cliënten zo prettig vinden, is dat er bij ons erkenning is van hun lijden is. Ik vind dat iedereen zelf mag beslissen over zijn eigen leven. Als je leven zo'n zware last is dat het niet meer te dragen valt, heb je het recht om daar uit te stappen. En niemand, helemaal níemand kan bepalen hoe zwaar je last is, dat kan alleen jij zelf. Dus wij oordelen niet. Bij ons horen de mensen hoe ze op een verantwoordelijke manier een eigen beslissing kunnen nemen. En als iemand er zeker van is dat hij of zij echt dood wil, adviseren we hoe je op een eind aan je leven kunt maken.

Er zijn mensen die zeggen dat het ethisch niet verantwoord is, wat wij doen. Maar wij zetten natuurlijk niemand aan tot zelfdoding! Maar weet je dat er jaarlijks ongeveer 1500 mensen zelf een eind aan hun leven maken? Dat zijn er 4 à 5 per dag. De mensen doen het toch wel, als ze dat echt willen maar dan vaak op een heel onmenswaardige manier. Daarom adviseren wij hoe het ze het beste kunnen doen en hoe ze niet onnodig hoeven te lijden. Maar ook hoe ze het niet extra moeilijk maken voor hun nabestaanden en anderen. Als je voor de trein springt, is dat rampzalig voor iedereen. Denk eens aan het trauma van de machinist en hoe afschuwelijk het is om alle lichaamsdelen bij elkaar te moeten rapen? De nabestaanden kunnen dan ook helemaal geen afscheid meer van je nemen. Dat is toch extra erg? Een betere manier voor zelfdoding is het innemen van een juiste medicijnenmix of 'de plastic-zak-methode' wanneer je niet genoeg medicijnen kunt sparen. Of in het uiterste geval uremie. Dat is stoppen met eten en drinken, waardoor afvalstoffen, die anders worden afgevoerd, in je lichaam blijven. Dit laatste vergt heel veel doorzettings-vermogen en wilskracht en lukt bijna alleen bij oude en zieke mensen.

Ook vertel ik mensen dat ze goed moeten stil staan bij hun nabestaanden. Ik vind niet dat je anderen mag opzadelen met schuldgevoel. Daarom adviseer ik om afscheidsbrieven te schrijven, waarin ze mensen bedanken voor al hun steun en waarin ze duidelijk maken dat het niemands schuld is. Sommige mensen zijn wel wat wrokkig naar hun omgeving toe, maar ook hen proberen we zo ver te krijgen dat ze schrijven dat ze zélf een probleem hebben waar ze niet meer verder kunnen. In sommige gevallen ben ik overigens ook bij de zelfdoding aanwezig. Dat doe ik om mensen niet eenzaam te laten sterven. Ze zijn al vaak zo eenzaam geweest, moeten ze ook helemaal alleen doodgaan? Vaak post ik daarna brieven, voor de familie, de huisarts of de politie.

Voordat ik dit werk ging doen, was ik eigenaar van een veilinghuis. Door taxaties van goederen kwam ik regelmatig in aanraking met nabestaanden van overleden mensen. Ik heb daar al zoveel verhalen gehoord. Na een tijd had ik genoeg van alle 'stoffelijkheden', om het zo maar te zeggen. Ik heb toen twee jaar een training gevolgd voor stervensbegeleiding. Het was een geweldige opleiding en het paste heel goed bij mij en bij mijn leven. Daarna ben ik counselor geworden bij De Einder. Niet alle counselors bij ons hebben deze zelfde opleiding gehad, maar iedereen is uitstekend getraind en ervaren met mensen in lijdenssituaties. Maar waar het vooral om gaat, is dat je respect hebt voor mensen en voor het leven. Dat je flexibel bent. En vooral: dat je niet oordeelt. We komen om de paar maanden bij elkaar om ervaringen uit te wisselen en we hebben veel steun aan elkaar. Het is best zwaar werk maar ik doe het graag omdat ik weet dat het zo nuttig is. Maar zeker wanneer er veel gebeurt vlak achter elkaar, is het erg zwaar.

Elke dag tussen negen en elf uur ben ik telefonisch bereikbaar voor de Stichting. Ik krijg gemiddeld één telefoontje per dag. Als het voorjaar wordt, is het altijd wat drukker. En rond de feestdagen. Dan voelen de mensen zich extra eenzaam en worden hun problemen groter.

Sommige mensen bellen wel twee jaar lang geregeld op om met me te praten. Dan vinden ze de stap om zelfdoding te doen toch te moeilijk. Of, dat kan natuurlijk ook, heb ik ze weer al dan niet tijdelijk op de been gepraat. Het is natuurlijk fantastisch als dat lukt. Maar ook het feit dat ze een oprecht luisterend oor vinden is al heel waardevol. Ik denk wel eens, alleen door het feit dat wij bestaan, houden we sommige mensen juíst in leven. Ze weten dat er een plek is waar ze serieus genomen worden en er over praten, dat lucht soms al op. Ik denk dat maar ongeveer 10% van de mensen die ons bellen echt over gaan tot zelfdoding.

De grootste groep die ons belt is tussen de 40 en 60 jaar. En meer dan de helft van de bellers heeft al een of meerdere mislukte zelfdodingspogingen gedaan. Sommige van hen hebben een chronische ziekte, vaak met veel pijn. Voor hun doodswens kan de omgeving vaak nog wel begrip opbrengen. Lichamelijke pijn kan iedereen zich wel voorstellen, dan is het lijden namelijk zichtbaar. Geestelijk lijden is moeilijker te zien en daar is dan ook minder begrip voor. Ik vind het eigenlijk zo gek hè: bij veel godsdiensten wordt het geestelijk leven als belangrijker gezien dan het stoffelijk leven. Maar geestelijk lijden daarentegen is een ondergeschoven kindje! Maar psychische klachten kunnen zo zwaar op je wegen dat je het echt niet meer ziet zitten. Een groot deel van onze bellers kampt met ernstige psychische klachten. Als kritiek op ons werk horen we wel dat die mensen hierdoor niet in staat zouden zijn 'nuchter en objectief' over hun doodswens na te denken. Ik ben het daar niet mee eens. Ze weten heel goed wat er met hen aan de hand is. Als je een psychische ziekte hebt, betekent dat nog niet dat je gek bent! Meestal zitten die mensen al 10 tot 50 jaar in de psychiatrie en kunnen ze heel goed oordelen over zichzelf en hun eigen ziektebeeld.

Soms is een zelfdoding heel bijzonder. Ik was een keer bij een vrouw die al jaren chronische pijn had. Alles was uitgeprobeerd, werkelijk niets had geholpen: ze kon het niet opbrengen om op deze manier verder leven. Samen met haar man heeft ze een datum geprikt. Ze heeft haar kinderen gebeld en ze hebben gegeten samen, gepraat, gelachen en gehuild. Haar kinderen hebben haar daarna geholpen met het klaarmaken van de medicijnen en daarna heeft ze afscheid van hen genomen. Kijk, dit zou ik iedereen die echt niet verder wil zo gunnen. Dit is een menselijk afscheid van een onmenselijk lijden. Ik was er bij en ik ben ook op de begrafenis geweest. De familieleden hebben mij bedankt voor mijn aanwezigheid en hulp.

Een andere keer heb ik iemand begeleid die al 40 jaar in de psychiatrie zat. Hij kon niet meer, hij was op, echt óp. Zijn kinderen konden dit niet accepteren en deden niets anders dan heel hard proberen te voorkomen dat deze man uit het leven zou stappen. Hij heeft zich tot mij gewend en ik heb hem advies gegeven en ik was er ook bij toen hij stierf. Zijn familie heeft mij achteraf verweten dat ik hen niet op de hoogte had gebracht. Want ze hadden het koste wat kost willen tegenhouden. Maar ze begrepen het ook wel weer, dat ik niets had gezegd. Ze snapten dat ik er voor hun vader was, en niet voor hun en dat ik zijn wens respecteerde.

Vroeger, in de 18e en 19e eeuw was zelfdoding nog veel meer taboe na nu. Toen was men van mening dat je naar de hel zou gaan als je zelf uit het leven stapte. Het dode lichaam werd in zo'n geval ergens achteraf begraven en de familieleden van de overledene werden soms verminkt. Dan werd bijvoorbeeld hun hand eraf gehakt. Als je aan zulke vreselijke dingen denkt, dan zijn we nu al veel verder. Zelfdoding is niet meer strafbaar; daadwerkelijk helpen wel, zoals medicijnen verschaffen en klaarmaken. Meedenken en adviseren mag wel, maar veel mensen bij justitie houden er eigenlijk niet van. De grens tussen wat mag en wat niet mag is flinterdun. Onze stichting balanceert op het randje van de wet.

Een van onze counselors uit het noorden van het land wordt sinds enige tijd vervolgd. Hij zou hebben laten zien hoe je het elastiekje bevestigd om je hals om de zak vast te maken. Hij had dit wel mogen uitleggen, maar niet mogen laten zien. Zeven weken heeft hij vastgezeten en is echt behandeld als een zware crimineel. Inmiddels is hij veroordeeld tot een half jaar voorwaardelijk, maar hij is in hoger beroep gegaan. We zijn allemaal erg geschrokken van al deze gebeurtenissen. Onze stichting is in de criminele hoek terecht gekomen en dat vind ik heel erg. En volgens mij is hij niet om wettelijke redenen veroordeeld maar juist om politieke. Er zijn de laatste jaren veel kamervragen geweest over onze werkzaamheden. Dat onze counselor veroordeeld is, is volgens mij gewoon onwil; ze willen íemand schuldig verklaren om een bepaalde daad te stellen. Onze Nederlandse rechtstaat is gebaseerd op een duidelijke scheiding tussen de staat en de rechtspraak maar door deze laatste gebeurtenissen ga ik er wel aan twijfelen in hoeverre dat dat wordt nageleefd tegenwoordig. Sinds deze gebeurtenissen passen we wat meer op. Ik vraag mensen die ik heb geadviseerd en die werkelijk tot zelfdoding overgaan, alle sporen uit te wissen die naar onze stichting zouden kunnen leiden. Dat is veiliger. Maar het is jammer dat het zo moet.

In het begin was ik huiverig om te vertellen wat ik doe, maar ik heb alleen maar positieve reacties gekregen. Iedereen die ik ontmoet vind het altijd heel logisch dat ik wanhopige mensen help. Wel zeggen ze vaak: 'Ik zou het zelf niet kunnen.' Ondanks deze positieve reacties uit mijn omgeving, weet ik dus dat het door bepaalde groepen in de maatschappij wordt afgekeurd. Dat is jammer, maar ook niet meer dan dat. Ik draag zelf mijn verantwoording en ik kan gewoon niet anders dan dit werk blijven doen, omdat ik weet hoe onnoemelijk mensen kunnen lijden.

Lydia van der Weide

Meer lezen over een zelfverkozen dood?

Waardig sterven Derek Humphry, Uitgeverij Jan Mets, Amsterdam

Als de dood voor de dood? Ton Vink, Uitgeverij Damon, Budel

Denken over dood Ton Vink, Uitgeverij Damon, Budel

Ga pagina terug  Ga naar boven

Heb je ook een interessant verhaal dat je (anoniem) in een tijdschift zou willen vertellen? Stuur dan een mail naar


© Lydia van der Weide