• start
  • biografie
  • opdrachtgever
  • nieuw 10
  • contact
  • oproep

Opdrachtgevers Viva artikel ...


Seriële Vriendschappen


Anno 2008 doen we steeds vaker aan ‘vriendschaphoppen’. Harteloos? Nee. Want we steken juist veel energie in deze seriële vriendschappen. En die ene boezemvriendin blijft bijzonder. In onze ontrouw blijken we trouwer dan ooit.

Monique en ik woonden naast elkaar en waren onafscheidelijk. Dat zouden we altijd blijven. Een verhuizing gooide roet in het eten. Ontroostbaar waren we, maar evengoed vastbesloten eeuwig vriendinnen te blijven. Monique en ik waren zeven jaar oud. Helaas: mijn vertrek naar een ander huis, nota bene nog geen kilometer verderop, zorgde voor een onoverbrugbare verwijdering. Monique was mijn eerste ‘beste vriendin’, waarvan er inmiddels verscheidene zijn gepasseerd. Anders dan mijn moeder, die veel van haar vriendinnen al dertig, veertig jaar kent, zie ik in mijn leven een patroon van seriële vriendschappen. Ooit zo intieme studievriendinnen zijn na een carrièreswitch, een huwelijk of het moederschap langzaam van me weggedreven. Hoewel we elkaar een paar keer per jaar telefonisch bijpraten en dan als vanouds dubbel kunnen liggen, is dat alles wat we nog delen. Slechts enkele dierbare vriendinnen hebben twee decennia overleefd. Hen zou ik nooit willen en kunnen missen. Maar verder is het een komen en gaan van nieuwe contacten, die naast elkaar bestaan. Ben ik een uitzondering? Een onbetrouwbaar, egoïstisch wezen dat niet weet wat vriendschap is? Gelukkig lijkt dit mee te vallen. Ik ben gewoon een moderne vrouw, helemaal van deze tijd. Want hoewel vriendschappen tegenwoordig belangrijker zijn dan ooit hebben we tegelijk steeds meer kortere vriendschappen. Een contradictie? Nee. Beide simpelweg een gevolg van de individualisering van onze samenleving.

Iteke Weeda is relatie-socioloog en schreef het boek Vriendschap in beweging. ‘Vroeger, halverwege de vorige eeuw, waren vriendschappen veel minder belangrijk en hecht dan nu,’ vertelt ze. ‘Alles draaide om het gezin; de hoeksteen van de samenleving. Daarin moest je vinden wat je nodig had. Vrienden waren niet meer dan kennissen, die je als stel bezocht en waar je de vuile was absoluut niet mee deelde. Toen in de jaren zestig de grote maatschappelijke verschuivingen op gang kwamen brokkelde het gezin als instituut af en werd de rol van vrienden groter.’ Belangrijk aspect daarbij was dat gezinnen kleiner werden, geeft Jan Latten aan, hoogleraar Demografie en co-auteur van het boek Liefde à la carte, trends in moderne relaties. ‘Sinds die jaren hebben mensen vaak nog maar één broer of zus of zijn enig kind; hierdoor speelden ze als kind al meer met vriendjes, waaraan ze zich konden spiegelen.’

Dat spiegelen, dat is essentieel bij vriendschap. In relaties zoeken we aanvulling; we willen iets leren van de ander, gestimuleerd worden in onze ontwikkeling. In een vriendschap zoeken we juist gelijkgestemdheid. Met een vriendin wil je graag op dezelfde golflengte zitten, zodat je elkaar begrijpt, aanvoelt en bevestiging kunt geven. Zoals Sanne (31), die met haar beste vriendin een soort vriendschap op het eerste gezicht beleefde. ‘We raakten in gesprek op een bruiloft en zijn de hele dag en avond niet meer gestopt met praten. Bij ons afscheid wisselden we gegevens uit; sinds dat moment is er geen dag geweest dat we geen contact hebben gehad. Er is echt niemand die mij zo goed begrijpt als zij, zelfs mijn vriend niet. Als ik zou moeten kiezen tussen hem en haar, zou dat nog moeilijk worden. Alleen al omdat ik haar inmiddels al zeven jaar ken, en hem nog maar een jaar.’

Dat onze behoefte aan vriendschap groter is geworden, komt niet alleen doordat familiebanden en partnerrelaties minder tijd en ruimte innemen maar ook omdat we langer als single leven. Latten: ‘En zeker alleenstaanden bewegen zich vaak in grote vriendengroepen. Het is een nieuwe, zelfgekozen familie geworden.’ Weeda vult aan: ‘Vroeger zei je: mijn vriendin is als een zus voor me. Nu zeggen mensen: mijn zus is een soort vriendin. Dat zegt wel iets over de verschuiving. De meesten van ons vinden vriendinnen van levensbelang.’

Zoals Mirthe (26), single. Door een verstikkende relatie raakte ze haast al haar vriendinnen kwijt. ‘Mijn vriend was bedrogen door zijn ex. Daardoor was hij heel jaloers. Het liefste wilde hij altijd met mij samen zijn. Wanneer ik uitging zonder hem voelde hij zich bedreigd en kon daar zo over zeuren, dat ik het maar niet meer deed. Ik liet me steeds meer beperken, tot ik na jaren ontdekte dat ik in een vacuüm zat. Toen onze relatie mis begon te lopen, had ik niemand meer om dat mee te bespreken. Dat gaf me een heel eenzaam gevoel. Toen het uit was heb ik contact gezocht met mijn oude vriendinnen en ben actief op zoek naar nieuwe gegaan. Ik weet nu dat ik wel zonder partner kan, maar zonder vriendinnen bij wie ik mezelf kan zijn, dat gaat echt niet.’

Oké, vriendinnen zijn belangrijk. Maar hoe trouw zijn we daar nog in? Hechten we aan één vriendin of hebben we er liever meerdere? Vanzelfsprekend verschilt dat per persoon, maar het blijkt dat we anno 2008, naast die ene hartsvriendin of dat hechte vriendenclubje, veel mensen kennen om uiteenlopende dingen mee te doen en onze behoeftes te vervullen. Met die ene vriendin deel je je liefde voor literatuur, met de andere ga je lekker dansen. Met weer een ander bezoek je de sauna. Trendwatcher Adjiedj Bakas ziet een opkomst van seriële vriendschappen. ‘Onze vrienden zijn inderdaad onze nieuwe familie geworden, tegelijkertijd gaan we toch bovenal voor ons eigen geluk. Wanneer een contact niet meer matcht, we doorgroeien naar een andere levensfase en onze vriendin ons daar niet in volgt, zijn we eerder geneigd voor onszelf te kiezen. Onze eigen ontwikkeling staat toch voorop.’ Het kan dus heel goed zijn dat het met een vriendin die in een bepaalde fase van je leven goed bij je past, later niet meer zo klikt. Omdat zij getrouwd is, bijvoorbeeld, en jij nog steeds, of opnieuw, single bent. Omdat jij graag uit wilt en zij op haar kinderen moet passen. Of andersom. Tja, en dan ga je op zoek naar andere contacten.

Bovendien is er meer keuzevrijheid met wie je omgaat. We zijn niet meer per se gedoemd tot buren of collega’s. Via allerlei kanalen kun je mensen ontmoeten en opzoeken, mensen die goed bij jou passen. Bakas: ‘We reizen tegenwoordig veel meer: aan het begin van de vorige eeuw reisden we gemiddeld maar acht km per jaar, nu is dat 30.000, vliegen nog niet eens mee gerekend. Onze wereld is in alle opzichten veel groter geworden. En dan is er ook nog internet, waardoor je met veel meer mensen in contact komt.’ Mirthe: ‘Ik kamp al jaren met een angststoornis. Een halfjaar geleden ben ik via een forum in contact gekomen met vrouwen met dezelfde problemen als ik. Ik voel me daar zo thuis. Het is veilig om via internet over alles te praten. Een van die vrouwen woont niet zo ver bij mij vandaan en we ontmoeten elkaar ook wel eens in real life. Erg gezellig. Het blijkt dat we het ook op andere vlakken goed met elkaar kunnen vinden.’

Ook via werk ontmoeten we steeds meer mensen, doordat we veel jobhoppen. Ook dat kunnen hechte vrienden worden, maar vaak blijkt dat je hen later toch weer uit het oog verliest. Slechts een enkeling blijft in je inner circle. Weeda: ‘Maar is dat per se erg? Ik denk het niet. Vriendschap is niet minder waardevol als het niet eeuwig duurt.’

Cynthia (32): ‘Op mijn vorige werkplek werkte ik samen met vier enorm leuke meiden. Toevallig waren we allemaal single en we trokken ook buiten het werk veel met elkaar op. Ieder weekend zaten we bij elkaar en gingen we samen uit. Onafscheidelijk waren we; we zijn zelfs een paar keer met elkaar op vakantie geweest. Nu, vijf jaar later, zijn we allemaal een andere kant opgegaan. Een van hen spreek ik nog regelmatig, de anderen ben ik uit het oog verloren. Zonder ons werk bleken we te weinig gemeenschappelijks te hebben. Maar ik denk met plezier aan hen terug; wat een fantastische tijd heb ik met hen gehad.’

Toch zijn er ook veel vriendschappen die lang meegaan. Het is heel waardevol om een vriendin heel lang te kennen. Je weet alles van elkaar, kent elkaars achtergrond en geschiedenis. En je weet uit ervaring dat je altijd op elkaar kunt terugvallen. Dat moet die nieuwe vriendin eerst maar weer bewijzen. Latten: ‘Juist omdat het in veel andere relaties aan vastigheid ontbreekt kan een vaste vriendenkring veel houvast bieden. Daardoor is er meer waarde en inzet om vriendschappen in stand te houden en zijn er veel vriendschappen die partnerrelaties overleven.’

Ook Sanne vindt het belangrijk energie te steken in haar beste vriendin, ondanks dat zij recent verhuisd is naar de andere kant van het land. ‘Het is jammer dat de vanzelfsprekendheid nu verdwenen is uit onze vriendschap, we moeten nu veel meer moeite doen om elkaar op te zoeken. Maar we bellen en mailen veel, we spannen ons allebei in om ons contact levend houden.’ Het contact goed houden als je levenswijze uit elkaar begint te lopen, vraagt inderdaad inzet. Anders kun je plotseling beseffen dat je de ander al wel heel lang niet meer hebt gesproken. Weeda: ‘Overigens zegt kwantiteit niets over de kwaliteit van een vriendschap en kun je ook veel aan elkaar hebben als je sporadisch contact hebt. Maar daar moet je het wél allebei over eens zijn. Pijnlijker is het wanneer een van de twee andere verwachtingen heeft.’

Angela (29): ‘Viola en ik hebben jaren een appartement gedeeld tijdens onze studie. We deelden alles. Tot ik trouwde en verhuisde naar een andere stad. Ik snap heus dat ze minder tijd voor me heeft, ik begrijp ook dat we nu andere interesses hebben. En echt, ik doe mijn uiterste best níet alleen over mijn kinderen te praten. Maar het doet me pijn dat ze zich zo weinig verdiept in mijn leven. Ze vergeet consequent de verjaardagen van mijn kinderen. Dat doet me pijn. Ik heb besloten mij ook maar wat terug te trekken. Onlangs is ze voor een maand naar Vietnam vertrokken maar ik heb haar niet gebeld om haar een goede reis te wensen. Zij voelt zich kennelijk niet meer betrokken bij mij dus het wordt tijd dat ik ophoud haar achterna te lopen.’

Weeda raadt vriendinnen aan om tegen elkaar uit te spreken wat ze van een contact verwachten. En opener te zijn in het uiten van kritiek. ‘Dat vinden vrouwen vaak moeilijk. Ze willen de ander niet kwetsen. Dus ze zeggen het niet als hen iets dwarszit, tot de boel op ontploffen staat. Jammer: juist dán komt het keihard aan. Mannen zijn daar vaak makkelijker in: even ruzie, dan is het weer oude jongens krentenbrood.’ Als je echt geen leven meer ziet in een vriendschap, zou het mooi zijn een soort ritueel aan het afscheid te verbinden, aldus Weeda. ‘Nog één keer samen komen en elkaar vertellen wat je bij de ander zo fijn hebt gevonden, wat je zo hebt gewaardeerd. Maar dat het nu ook goed is om allebei je eigen pad te gaan. Liefdevol loslaten, noem ik dat.’

Zulke ideale situaties komen zelden voor, geeft ze toe. ‘Eerder groei je gelijdelijk uit elkaar, of komt er ruzie.’ Jaloezie kan daar een aanleiding voor zijn. Het kan pijn doen als je het gevoel heb dat je aan de kant wordt gezet voor een nieuwe vriendin. Want hoewel het geaccepteerd is dat je meerdere vrienden hebt kan er ook zeker bezitterigheid spelen in vriendschappen. ‘We blijven toch mensen,’ aldus Bakas, ‘en we vinden het moeilijk om te delen. En vriendschap is óók liefde, hoewel platonisch. Maar het kan evengoed bedreigend zijn als je ziet dat iemand waar jij veel om geeft veel deelt met een ander.’ Sanne merkt bij zichzelf dat ze het moeilijk vindt de enthousiaste verhalen van haar vriendin aan te horen over haar nieuwe woonomgeving. ‘Ze brengt veel tijd door met haar buurvrouw. Het is heel dubbel; ik ben blij voor haar, want ik wil dat ze gelukkig is. Tegelijkertijd voel ik me jaloers. Ik hoop maar dat zij haar nieuwe vriendin niet leuker gaat vinden dan mij. Heel kinderachtig voel ik me hierover. Maar ach, ik hecht gewoon aan onze vriendschap en wil haar niet kwijt. Dan is het toch logisch dat ik een beetje jaloers ben? Ik zorg er wel voor dat het ons contact niet verpest; ik zeg het eerlijk en maak er grapjes over. Dat klaart de lucht.’

Tja, want vriendschappen naast elkaar, al dan niet tijdelijk, is dus echt van deze tijd. Toch heb ik inmiddels besloten iets trouwer te worden. Ik realiseer me dat ook ík zelden kaartjes naar kinderen van vriendinnen stuur, simpelweg omdat ik zelf niet veel aan verjaardagen hecht. Maar voor hen is de verjaardag van hun kind ongetwijfeld een mijlpaal. En ik wil graag zuinig zijn op mijn oude vriendinnen. Want wat is het lekker vertrouwd om te kunnen zeggen: ‘Weet je nog? Om te kunnen refereren aan iets van twintig jaar geleden, zonder van alles uit te leggen. Tegelijkertijd merk ik telkens hoe inspirerend de gesprekken zijn met mijn nieuwe vriendinnen; hoe verfrissend hun visie, hoeveel ik daarvan kan leren. Ik ben blij dat ik in deze tijd leef. Want het is heel prettig, zo balanceren tussen trouw en ontrouw.

Ga pagina terug  Ga naar boven

Heb je ook een interessant verhaal dat je (anoniem) in een tijdschift zou willen vertellen? Stuur dan een mail naar


© Lydia van der Weide