• start
  • biografie
  • opdrachtgever
  • nieuw 10
  • contact
  • oproep

Opdrachtgevers Kronkel artikel ...


Het topje van de virtuele ijsberg

Een paar decennia geleden had niemand het ook maar in de verste verte kunnen vermoeden: de prominente plaats van de computer in onze huidige samenleving. Door het 'World Wide Web' staat de hele wereld tegenwoordig onderling in verbinding en kun je thuis, lekker in je eigen stoel, ongelimiteerd contacten leggen en informatie tot je nemen. De zuigkracht van de elektronische snelweg wordt steeds groter. Het internet neemt onherroepelijk een steeds belangrijkere rol in onze samenleving in. En natuurlijk, het biedt honderd-en-één geweldige nieuwe mogelijkheden en voordelen. Maar er zit ook een keerzijde aan. Want internet kan je leven gaan beheersen en voor grote problemen zorgen.

De eerste problematische internetgebruikers zijn inmiddels onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Hoewel de term internetverslaving veelvuldig wordt gebruikt, is dit binnen de hulpverlening nog geen officiële term. Een officiële diagnose met vastgestelde, duidelijke criteria bestaat (nog) niet. Wel zijn er bij problematische internetgebruikers veel vergelijkingen te maken met mensen die verslaafd zijn aan middelen of gokken. Achter de computer kun je je problemen van het dagelijks leven vergeten en volkomen in een roes belanden waardoor je de werkelijkheid uit het oog verliest. En de drang naar deze roes kan je leven gaan beheersen.

Via internet kun onder meer door middel van chatten zonder verlegenheid of schaamte contacten leggen. Je kunt er heel eerlijk je eigen gevoelens bespreken óf in de huid van een gefingeerde persoonlijkheid kruipen. Een zoektocht naar informatie zal nooit vanzelf tot een einde komen omdat via internet het einde zoek is. En voor wie daar gevoelig voor is kunnen de ontelbare pornosites en spelletjesprogramma's een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefenen.

Maar het is moeilijk vast te stellen: wanneer wordt internetten van een geliefde en onschadelijke hobby dwangmatig en kan het gezien worden als een mogelijke verslaving? Gesteld kan in ieder geval worden dat internetverslaving is niet zo zeer gerelateerd is aan de tijd die je op het net zit, maar meer aan de mate waarin die tijd schadelijk is voor het dagelijks functioneren. Veelvuldig internetgebruiker V. van der Laan te Amsterdam geeft toe veel tijd achter de computer door te brengen (vijf tot acht uur; náást zijn baan als programmeur) maar beschouwt dit totaal niet als een probleem. Hij ziet internet als een positieve aanvulling op zijn leven; het is een bron van leerzame informatie en het brengt hem in staat tot het leggen van diverse contacten, waar hij vervolgens ook mee afspreekt en in het dagelijks leven leuke dingen mee doet. Wanneer zijn computer het niet doet geeft hij toe 'behoorlijk te balen', maar daarna rustig een boekje te pakken, een vriend te bellen of televisie te kijken.

Maar door veelvuldig en dwangmatig te internetten kun je de werkelijkheid uit het oog verliezen en werk en sociale contacten verwaarlozen of geheel laten schieten. Door de hypnotiserende werking van internet raak je dan in een isolement. Problematische internetgebruikers worden nerveus en rusteloos worden bij het 'off-line' zijn. Wanneer de fanatieke internetgebruiker de toegang tot de digitale snelweg ontzegd wordt kunnen werkelijke ontwenningsverschijnselen optreden. De gebruiker is in gedachten steeds met internet bezig en raakt geïrriteerd, gespannen en trillerig of agressief. Deze 'cyberjunks' kunnen vereenzamen en plaatsen zichzelf aan de kant van de maatschappij. Vaak wordt gelogen over de daadwerkelijke tijd die achter de computer wordt doorgebracht. Ze raken verstrikt in hun eigen virtuele wereld waar realiteit en droomwereld door elkaar lopen.

Het Instituut voor Onderzoek naar Leefwijzen en Verslaving (IVO) in Rotterdam bracht eind september 2000 een rapport uit over de gevolgen van internet op het functioneren van mensen. Er is onderzocht welke problemen zich voordoen onder fanatieke internetters. Daarbij wordt met name aandacht besteed aan het controleverlies van de internetgebruiker.

Uit onderzoek is gebleken dat vijf procent van de internetgebruikers probleemgebruikers zijn; een kleine groep daarvan kan bestempeld worden als zeer problematisch: zij kunnen het gebruik echt niet in de hand houden en raken hierdoor in moeilijkheden. Beseft dient echter te worden dat het medium internet zélf niet voor problemen zorgt; men is verslaafd aan de 'inhoud', zoals chatten of pornosites; net zoals een alcoholist niet verslaafd is aan de fles maar aan de (alcoholische) inhoud.

De vraag is echter in hoeverre deze groep hulp van buitenaf nodig heeft. Binnen de hulpverlening in Nederland is er nog geen gehele overeenstemming over de vraag hoe met internetverslaving om te gaan. Woordvoerder van het Jellinek (Amsterdam) Roel Kessemakers meldt dat het Jellinek zeker zal overgaan tot behandeling van internetverslaafden wanneer deze een beroep op hulp doen en voldoen aan bepaalde criteria, maar dat zich tot op heden niemand heeft aangemeld. Enkele criteria zouden zijn dat de persoon in kwestie zelf meerdere malen zelfstandig heeft geprobeerd te stoppen en door het verlies van controle over zijn internetgebruik in ernstige problemen is geraakt. Vooralsnog wordt er bij het Jellinek van uit gegaan dat de meeste gebruikers op eigen kracht hun internetgedrag kunnen minderen. Een mogelijkheid om het internetten binnen de perken te houden biedt het gratis programma "internetkostenbeheersing" van KPN. Dit programma geeft je een limiet om te kunnen internetten. Heb je die limiet bereikt dan wordt de verbinding automatisch verbroken. Je kunt natuurlijk ook gewoon een wekker naast je computer zetten en als die na een bepaalde tijd afgaat gewoon stoppen. Hier wordt echter toch uitgegaan van redelijke controle over het eigen gebruik.

In Nederland zijn twee instellingen voor verslavingszorg die bekend staan zich bezig te houden met de internetproblematiek. Kentron in Tilburg en Parnassia in Den Haag nemen het probleem erg serieus en hebben reeds cliënten behandeld voor hun overmatige internetgebruik.

Aandachtsfunctionaris Martin Reddeman van het Kentron (Centrum voor verslavingszorg voor West- en midden-Brabant), een centrum dat zich sinds vier jaar gericht heeft verdiept in problematische internetgebruikers, meldt dat bij het Kentron tot op heden achttien mensen zijn behandeld die problematisch met internet omgingen, naast zestig telefonische consulten van dezelfde strekking. Klinisch psycholoog/psychotherapeut F.M. Zinn van Parnassia psycho-medisch centrum meldt dat Parnassia net als Kentron signaleert dat er voldoende signalen zijn om het feit dat er mensen zijn met problemen die met hun internetgebruik te maken hebben serieus te nemen. Begin 2000 werd begonnen met een uitgebreide literatuurstudie en met het verzamelen van kennis. De laatste paar jaar hebben zij enkele cliënten gehad die problemen hadden die te maken hadden met hun computergebruik. Dit waren steeds mensen die hier voor een andere verslaving zoals alcohol, medicijnen of gokken in behandeling waren. Op grond van de literatuurstudies, de ervaringen met deze cliënten, en de expertise met het behandelen van verslavingsproblemen heeft Parnassia, in samenwerking met Kentron een behandelmodel ontwikkeld.

De behandeling houdt onder meer in het inzicht brengen in de eigen verslaving; een afweging maken van voor- en nadelen van stoppen en doorgaan met de verschillende computergebruiksmogelijkheden en op grond daarvan een keuze maken voor met welke mogelijkheden doorgegaan wordt, met welke geminderd zal worden en welke men (voorlopig) af zal zweren. Vervolgens gaat het erom dat men controle over zichzelf krijgt en behoudt en leert omgaan met risicosituaties. Tot slot is het voorkomen van terugval enorm belangrijk. Hoewel internetverslaving bepaalde overeenkomsten vertoont met gokverslaving (de vlucht uit de realiteit; het totale opgaan in iets; de aanmaak van serotonine in je hersens, een stof waardoor je je prettig en veilig voelt en die je de werkelijkheid laat vergeten) is er ook een levensgroot verschil te constateren. Bij het afkicken van gokverslaving speelt het ontwijken van de gokkast een grote rol. Maar de computer en internet spelen zo'n grote rol in onze huidige samenleving en er zijn ook zoveel positieve kanten aan verbonden dat men het niet uit de weg kan gaan. In vele beroepen zal men hoe dan ook met internet te maken moeten hebben. Daarom wordt bij therapie de nadruk gelegd op zelfcontrole. Men wordt op een soort 'dieet' gezet om weer op normale wijze van internet gebruik te maken. Dit betekent ook dat je voor voldoende alternatieve bezigheden moet zorgen: (eerdere) activiteiten oppakken, oude hobby's hervatten, gaan sporten, oude contacten weer opzoeken en nieuwe leggen, je woonomgeving weer gezellig maken, etc. Erg belangrijk om terugval in het oude patroon te voorkomen is voorts dat je praat met anderen over wat je deed en doet op het internet en wat je daarbij ervaart. Hoe minder geheimen over het computergebruik hoe beter.

Verder is er een platform opgericht (het Platform Internet-gerelateerde Problematiek) dat zich professioneel bezighoudt met onderzoek op dit gebied. Van het platform maken onder meer Kentron, Parnassia, het IVO en het WIN (Wetenschappelijk Instituut Neuropsychologie te Groningen) uit. Zij richten zich met name op kennisvergaring en -verspreiding en willen een aanzet geven tot het verkrijgen van meer helderheid aangaande het begrip internet-gerelateerde problematiek en het ontwikkelen van een aanbod voor zowel preventie als hulpverlening.

Gezien de ontwikkelingen en de studies op dit gebied blijkt dat het van groot belang wordt geacht dat de groep problematische internetgebruikers serieus wordt genomen. En gezien de extensieve groei van internetgebruik en alle mogelijkheden is het duidelijk dat er nog niet een daadwerkelijk juiste inschatting gemaakt kan worden van het gehele probleem en hoe dit zich in de toekomst zal ontwikkelen. Het is wel waarschijnlijk dat de huidig gesignaleerde internetverslaving slechts het topje van de toekomstige ijsberg is.

Lydia van der Weide

Ga pagina terug  Ga naar boven

Heb je ook een interessant verhaal dat je (anoniem) in een tijdschift zou willen vertellen? Stuur dan een mail naar


© Lydia van der Weide